Mostowlany

   Nazwa miejscowości przypuszczalnie pochodzi od mostu na rzece Świsłocz. Wieś była ważnym punktem na drogach z Grodna i Wołkowyska do Korony.

Powstanie parafii mostowlańskiej Św. Ap. Jana Teologa można datować na początek XVI wieku. Pierwsze źródła informują o cerkwi w Mostowlanach z dnia 7 lutego 1540 r. Zapis dotyczy skargi złożonej przez Pawła proboszcza cerkwi na dłużnika Moszka Chroszenkę. Fundatorem parafii prawosławnej był Michał Tyszkiewicz, dworzanin królewski (1533-1550). Wobec braku źródeł nie wiele można powiedzieć o losach parafii w XVI wieku.

Okres unicki jest mało znany. Parafia została odebrana prawosławiu w drugiej połowie XVII wieku, kiedy właścicielem włości został Szczęsny Tyszkiewicz. W wyniku zaniedbań, braku przeprowadzanych remontów, świątynia nie nadawała się do użytku. 8 czerwca 1786 r. ówczesny dziekan podlaski ks. Bazyli Gutowski poświęcił miejsce pod budowę cerkwi. Według źródeł nowa cerkiew była używana już w 1795 roku. Fundatorami świątyni byli Wielmożni małżonkowie Bułharynowie. W 1818 r. cerkiew mostowlańska jak i budynki, wymagały pilnego remontu, zwłaszcza gontowe dachy.

W 1837 roku proboszczem w Mostowlanach zostaje ks. Mikołaj Szumowicz. Za jego kadencji parafia mostowlańska powraca z unii do prawosławia.

W 1840 roku Konsystator Litewski i władze guberni grodzieńskiej nakazują właścicielom majątku wykonanie remontu świątyni. Wynajęci przez katolickiego właściciela niemieccy rzemieślnicy 10 lipca 1841 r. doprowadzają do pożaru cerkwi w Mostowlanach. Po spaleniu świątyni właściciel majątku wystąpił do arcybiskupa litewskiego z wnioskiem o likwidację parafii prawosławnej. Arcybiskup Józef Siemaszko odrzuca wniosek i nakazuje odbudowę cerkwi. W 1843 roku rozpoczęto budowę cerkwi w Mostowlanach. Przeprowadził prace budowlany wyjątkowo niechlujnie. Fundament wykonano z gliny i pół wypalonej cegły, a ściany z cienkich drągów. Prowizoryczny dach był podtrzymywany przez kilka belek. Okna nie został oszklone. Po raz kolejny władze guberni zlecają marszałkowi i właścicielom majątku wybudowanie cerkwi. Taki stan obiektu utrzymywał się przez następne 15 lat. Proboszcz parafii mostowlańskiej, zubożał, bez środków do życia umiera w 1851 roku. Według Sergiusza Borowika następny proboszcz przeżył w Mostowlanach 4 lata. Również duchowny Justynian Koncewicz, był bardzo krótko. Zdążył jednak w 1855 roku wybudować cerkiew drewnianą na cmentarzu p.w. Św. Jana Teologa, której nie zdążył wykończyć.

W 1859 roku proboszczem parafii zostaje Łucjan Romanowicz. Młody, odzyskuje wcześniej zebrane środki i w 1861 roku przejmuje kierownictwo nad budową cerkwi. Wykonawcami byli okoliczni chłopi i miejscowy cieśla Andrzej Łotysz. Nową cerkiew wzniesiono w 1862 roku na kamiennych fundamentach, krytą gontem. Kopuły i krzyże zostały pokryte blachą. W dwu poziomowym ikonostasie wstawiono ikony zamówione w pracowni ikonograficznej w Moskwie. Uroczystość konsekracji, dokonano w dniu 21 maja 1862 roku.

W 1867 roku proboszczem Mostowlan zostaje ks. Stefan Babulewicz. 25 lipca 1877 dokonano poświęcenia kaplicę cmentarną w Św. Kosmy i Damiana w Mostowlanach.

W 1880 – 1892 roku proboszczem parafii zostaje ks. Stefan Babulewicz.

11 listopada 1902 roku funkcję proboszcz obejmuje ks. Aleksander Żelazowski. Nowy proboszcz w 1905 roku wykonał remont świątyni. Przebudowano obie kopuły cerkwi oraz do głównego wejścia do cerkwi dobudowano dzwonnicę z czterema oknami. Tam też umieszczono 4 dzwony.

Ojciec Aleksander Żelazowski wraz z Matuszką pozostawili na wieki cząstkę siebie na mostowlańskich ziemiach. W 1904 roku, obok cerkwi parafialnej złożyli do grobu niespełna rocznego Św. P. Syna Aleksandra. Do dnia dzisiejszego zachowała się mogiłka z ogrodzeniem i nagrobkiem.

W okresie międzywojennym, w 1921 – 1926 roku proboszczem zostaje ks. Mateusz Petelski. Za jego kadencji zostaje wybudowany dom dla psalmisty.

3 września 1926 – 1930 roku funkcję proboszcza przeją ks. Jan Wasiljew.

Od 1930 – 1931 r. proboszczem zostaje ks. Ioil Sosnowski. Po mimo krótkiego pobytu zdążył wybudować nową, pięciopokojową, drewnianą plebanię i budynki gospodarcze.

17 czerwca 1932 na stanowisko proboszcza w Mostowlanach zostaje powołany ks. Anatol Kasperski. Za jego kadencji: ogrodzono cmentarz i teren plebanii drewnianym płotem, ukończono budowę plebanii odmalowano cerkiew wewnątrz i na zewnątrz. Rozbudowano dom psalmisty. W okresie okupacji niemieckiej, Niemcy zajęli wszystkie budynki mieszkalne i gospodarcze. Po zakończeniu wojny od 1945 r wsie Ciecierówka, Bursowszczyzna, Kołosy, Mińczyki, Gobiaty, Bobrowniki, i Jaryłówka zostały za granicą. Do parafii w Mostowlanach dołączono Łużany. Taki stan utrzymywał się do 1948 roku, kiedy to przeprowadzono korektę wschodniej granicy państwa. Do parafii wróciły: Gobiaty, Bobrowniki i Jaryłówka oraz dołączono Chomontowce, a 1957 r. Łużany przeszły do nowo utworzonej parafii w Kruszynianach. Od tego czasu obszar parafii nie uległ zmianie. Do parafii należą: Mostowlany, Dublany, Świsłoczany, Narejki, Gobiaty, Bobrowniki, Chomontowce, Jaryłówka, Skroblaki, Wierobie, Zubki, Zubry. Negatywne zjawisko wyludnienia wsi utrzymuje się od II Wojny Światowej. Parafia, która liczyła 2890 osób przed wojną, to w 1973 roku parafia liczy już 1341, a w 1977- 1172 osoby.

Zarówno podczas okupacji radzieckiej, jak i niemieckiej mieszkańcy wsi doznali wielu cierpień i krzywd. Po II wojnie powstanie granicy na rzece Świsłocz i zamknięcie tradycyjnych szlaków z zachodu na wschód przyczyniło się do powolnego upadku miejscowości.

Ks. Anatol Kasperski pełnił funkcję proboszcza parafii do 1 lutego 1961 roku. Zmarł w 1969 roku w Mostowlanach. Został pochowany na cmentarzu parafialnym.

Z dniem 1 lutego 1961 roku proboszczem zostaje ks. Anatol Mielniczek, który w latach 1948 – 1961 pełnił funkcje wikarnego w parafii Mostowlany, jednocześnie był zięciem ks. Kasperskiego.

Ks. Anatol Mielniczek w swej posłudze wykazał się wielkim zaangażowaniem, wytrwałością, cierpliwością, zrozumieniem. W stan spoczynku przeszedł po 52 letniej służbie w 1994 roku. Duchowny zginą tragicznie wraz z matuszką Heleną w pożarze plebani 15 lutego 1995 roku. Został pochowany przy cerkwi w Mostowlanach.

Od 1994 roku do czerwca 2004 roku proboszczem parafii zostaje ks. Aleksander Dobosz. Bierze na swe barki odbudowę spalonej plebanii. Parafia liczy zaledwie 250 osób i jest jedną z najmniejszych na Podlasiu.

W 2004 – 2013 roku funkcję proboszcz przejmuje ks. Roman Kiszycki. Ludność Bobrownik, Jaryłówki, Chomontowiec podejmuje wraz z proboszczem drakońskie wyzwanie budowy nowej świątynie na cmentarzu w Bobrownikach. 27 października Biskup Jakub dokonuje wmurowania kamienia węgielnego pod nową cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego w Bobrownikach. Wsparcie dla inwestycji przychodzi z zewnątrz. Cerkiew zbudowano w przeciągu czterech lat. Uroczystość konsekracji świątyni odbyła się 5 września 2010 roku przez JE Arcybiskupa Białostockiego i Gdańskiego Jakuba. W cerkwi Św. Ap. Jana Teologa wykonano: wymianę szalówki zewnętrznej, oczyszczenie i malowanie sufitu, renowacja i pozłocenie ikonostasu, wymiana instalacji elektrycznej, wymiana stolarki okiennej i drzwiowej, założenie instalacji przeciwpożarowej i przeciwwłamaniowej.

15 sierpnia 2013 roku funkcję proboszcza obejmuje ks. Sławomir Jakimiuk. Liczba parafin w międzyczasie zmniejszyła się do 130 osób. Już w 2014 roku przeprowadzono prace porządkowe na 3 ha cmentarzu w Mostowlanach. Wycięto 4 000 sztuk drzew, zakrzaczenia i zakrzewienia. Oczyszczono cmentarz ze zwałów, gromadzonych latami śmieci. Przywrócono użyteczność gruntów rolnych na powierzchni 8 ha ( usunięto zadrzewienie, zakrzaczenie, usunięto korzenie i wyrównano powierzchnię działek). W 2015 roku wykonano remont wewnętrzny cerkwi, oczyszczano, uzupełniono, zabezpieczono i pomalowano ścian wewnątrz cerkwi.

Zadania jakie stawia przed sobą obecny proboszcz to:

1. Dokończenie rozpoczętych prac remontowych cerkwi Św. Ap. Jana Teologa w Mostowlanach

– wymiana podłogi na trzech poziomach, legarów, filarów podtrzymujących strop, schodów

2. Cmentarz Mostowlany:

– oczyszczenie z odrastającego, uciążliwego zakrzewienia

– usunięcia pni po wycince drzew

– wykonania ogrodzenia

– ocalenia starych zabytkowych nagrobków ( najstarszy jest z 1797 roku)

– utworzenie lapidarium

– ogrodzenie 3 ha cmentarza

3. Kapitalny remont kaplicy cmentarnej Św. Kosmy i Damiana.

4. Wykonanie nowego kamiennego ogrodzenie cerkwi w Mostowlanach.

5. Dokończenie prac wykończeniowych domu parafialnego.

Obecnie główną atrakcją tej miejscowości jest malownicze położenie w dolinie Świsłoczy oraz malowniczy krajobraz polodowcowy z rozległymi lasami.

Parafia św. Jana Teologa w Mostowlanach
Bank Spółdzielczy w Białymstoku. Oddział w Gródku. Nr 60 8060 0004 0392 7690 2000 0010

Leave A Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

rn rn